Perşembe, Aralık 22, 2005

Baraj meselesi

Kurt sorunu cok ilginc ittifaklara yol acmaya devam ediyor. Gecenlerde bir tartisma programinda bir Kurt aydinin karsisinda Mehmet Gul ve Dogu Perincek vardi. 30 yil once yandaslari (ve hatta kendileri) birbirini bogazlayan bu iki "dava adami" kelimesi kelimesine uyusan argumanlar sundu. Tek fark Perincek'in konusmasinin sonuna dogru sahte bir heyecan ile araya birkac ezberlenmis sozde Marxist slogan koymasi, Gul'un de elini masaya vurarak Orta Asya Turk'leri ile olan kardesligimize ve genel olarak Turk milletinin kutsalligina vurgu yapmasi idi.

Simdi benzer bir ittifak secim barajinin indirilmemesi konusunda CHP ve AKP arasinda var. Aslinda bir anlamda bu ittifakin karsisinda gozuken TUSIAD ve Sezer de bu cephenin bir parcasi: onlar da topu topu bir kac puanlik bir indirimden bahsediyorlar. Kisacasi istedikleri su: birkac sag parti daha (MHP+ ANAP veya DYP) daha meclise girebilsin, AKP'de merkezlesen kuvvet biraz dagilsin, ama baraj bir Kurtcu siyasi olusumu meclise tasiyacak kadar da dusurulmesin.

AKP'ni parti programinda baraji gecemeyen partilere sinirli temsil hakki taniyacak bir plan oldugunu zannediyordum. Barajin indirilmesine karsi bu kadar acik bir muhalefet koyduklarina gore yanilmisim. Yanliz Erdogan cok buyuk bir yanlis icinde. "Istikrar" adina demokrasiden fedakarlik edilmesini beklemesi secmenleri kizdirir. Halbuki bu fikre en azindan temkinli bir sicaklikla yaklassaydi yine tek basina iktidar olabilecek kadar oyu alabilirdi. Bu sekilde eline aldigi iktidar da su anki hukumet kadar kolaylikla karar alabilen bir olusum olmasa da, cok daha saglikli ve kabul edilebilir olurdu.

Baraj tamamen kaldirilmali. Kaldirilmayacaksa da aynen boyle kalmali. Su anki sistemin verdigi en buyuk zarar DYP'lerin, ANAP'larin disarda kalmasi degil (bu partiler zaten kendi kendilerini yok ettiler ve yeniden varolmalari icin de hicbir sebep yok). Asil sorun gercekten soyleyecek farkli seyleri olan, pozitif politika uretmeye aday ilimli bir Kurt merkezli partinin dislanmasidir. Kurt sorununun cozumundeki mantikli yeni asama barisci bir Kurt hareketinin mecliste temsil edilmesidir. Eger baraj %7-8'e cekilir ve bu olusum dislanmaya calisilirsa iste o zaman hem Kurt sorununun cozumu yerinde sayar, hem de temelde birbirinden hicbir farki olmayan ici bos partilerin meclise girmesi saglanarak istikrara buyuk bir darbe vurulur.

Salı, Aralık 20, 2005

Kurtler ve Ortadogu'da Barisin Tesisi

Kurds and Peace Building in the Middle East
by M. Alper Bahadir

Columbia Political Review, December 2005

In 1988, the images of babies dying in their mothers’ arms after Saddam Hussein’s chemical weapons attack on the Kurdish town of Halabja appalled the whole world. This terrible event was yet another sad chapter in the lives of a people who have survived for centuries in a region plagued by instability and human suffering. In Turkey and Iraq, the two countries where they live in the largest numbers, Kurds have been drawn into bitter struggles with government forces as well as afflicted by strife within their own community. The last five years, however, have granted Kurds an historic opportunity to play a critical role in building a peaceful Middle East. As the process of implementing a new Iraqi constitution stumbles forward, Kurds could prove to be a pivotal element in mitigating the hostility between the Sunnis and Shiites. In addition, the survival of federalism, on which hangs the Iraqi state itself, is dependent on Kurdish support.

Yet even when the dust in Iraq has settled, the region will remain fundamentally unstable without a peaceful resolution of the Kurdish problem in Turkey. The peaceful coexistence of a Kurdish minority in an aspiring European Union country will not only stop a conflict that has claimed thousands of lives over the past two decades. It will also be an exemplary model for accommodating minorities for other countries in the region.

The Road to Peace in Iraq

It is no secret that without a constitution that placates its three main ethnic groups Iraq will likely tumble into civil war. The Kurds are pivotal because their interests do not coincide fully with either those of the Sunnis or the Shiites. They sympathize with Shiites on securing regional oil rights and keeping the Baathists out the political scene, but they agree with the Sunnis that the Iraqi state should be built on secular principles. So far, the concessions given to the Sunni minority failed to satisfy its political and religious leadership. Although the draft constitution was accepted by 78% of voters last month, it would have failed had just two more states joined Sunni strongholds of Al Anbar and Salahaddin in opposing the constitution.

The parliament that will be elected in December will have the right to make fundamental amendments to the constitution, which means that there will be another chance for the Kurds to play their mediating role. The nebulous web of Kurdish interests makes the negotiations that much more complex, but it also has a kind of depolarizing effect over the whole process. Nevertheless, the actual outcome of these ad hoc alliances will depend on the ability of Kurdish leadership to rise to the occasion. This ability was put to the test in late November at a “peace and reconciliation” conference sponsored by the Arab League. The conference was the last chance to soften the Sunni opposition before the elections, and its consequences remain to be seen.

The Kurdish leadership represents a group that is different from any of the insurgent factions and, most importantly, they are not a party to the central Sunni-Shiite struggle. An initiative to approach the insurgents would look much more sincere if it was voiced by a Kurdish leader, instead of ex-Iraqi Prime Minister Ibrahim Jafaari or the Shiite cleric Grand Ayatollah Sistani. The country’s Kurdish president, Jalal Talabani, seems to have finally recognized his potential as a mediator. In his address at the reconciliation conference, Talabani invited the insurgents to come speak to him about the grievances. Taking most of his listeners by surprise, he continued, “If those who describe themselves as the Iraqi resistance want to contact me, they are welcome. I am committed to listen to them, even those who are criminals and on trial.” Of course, for those insurgents who have turned their resistance into a profitable, self-sustaining activity, no political settlement will ever be acceptable. But for a majority of the rebellious groups, the insurgency is just politics by other means. Even the radical Shiite cleric Muqtada al-Sadr has shown signs of willingness to negotiate with the Iraqi regime under the right conditions. Talabani’s invitation to the insurgents could prove to be the first step in opening a vital channel of communication.

Even more noteworthy than the Sunnis’ refusal to support the draft constitution is the fact that the Kurdish leadership approved of and campaigned for it. Western observers have assumed for years that Kurds would make good use of any chance to secede from Iraq. The constitution that the Kurds rallied for defines the Iraqi state as an “Islamic federal republic”, a clause which, for a number of reasons, can only become a reality with the active support of the Kurds. Not only are they demographically and geographically separated from the rest of the country, they also have the best argument for claiming an independent state: a distinct ethnic identity and a history of suffering under the Baathist regime. Moreover, the fact that they have practically been an autonomous state since the first Gulf War as a result of a British- and American-enforced no-fly zone means that Kurds already have most of the institutions needed for an independent state. If Kurds agree not to secede, no other group can reasonably make a claim to break up the republic.

Kurds are also an essential building block of the nascent Iraqi national identity. While they will never forget such atrocities as the Halabja massacre, the Kurdish leadership has the power to associate these terrible events with the actions of a past dictator rather than the whole of the Sunni community. As in Germany after the Second World War, the country's horrific past must be addressed before any idea of Iraqi nationhood can start to take root.

But are the Kurds sincere in their commitment to the founding of a federal Iraq? Masoud Barzani, the regional president of Iraqi Kurdistan, said in a recent interview, “All alternatives to a federal, democratic and pluralist Iraq are bound to be disastrous for all parties.” Asked if they would seek to declare independence if Iraq found itself in a civil war, Barzani replied, “God forbid!…But of course if others choose the way of fighting and dividing up the country, it would leave us with no alternative.”

There is no reason to doubt that this is how the Iraqi Kurdish leadership thinks about the prospect of independence—as an emergency plan. Barzani and Talabani have pointed out for years that while Kurds will always have the ideal of an independent state deep in their hearts, seeking that independence actively among neighbors utterly hostile to such an idea would only mean more disaster and suffering for the Kurdish people. If these two leaders can help pave the way towards a functioning federal democracy in Iraq, they will have done much to mitigate the suffering their people have lived through for so many years.

A worrying resurgence of violence in Turkey

Prompted by the fear that civil war could provide the impetus for an independent Kurdistan, the Turkish government has been pressing hard for a stable regime in Iraq and has even switched positions to favoring a federalist system. Yet peace in Iraq will only last if Turkey is honest about its multicultural roots and makes its Kurdish minority equal citizens.

The Kurdish problem in Turkey has a long, complex history. The contemporary situation began with the founding of the PKK (Kurdistan Workers Party) in 1978. In 1984, the PKK transformed itself into a terrorist organization, raiding villages and attacking army posts in the predominantly Kurdish eastern and southeastern regions of Turkey. After initially declaring its goal to be the foundation of an independent Marxist state in the region, the PKK embraced Kurdish nationalism and demanded autonomy and the recognition of Kurds as an ethnic minority. Turkey’s fifteen-year conflict with the PKK, which ended with the capture of the group’s leader, Abdullah Ocalan, in 1999, claimed almost 40,000 lives and caused enormous human suffering.

In 2002, a new party came to power in Turkey, bringing with it an agenda that prioritizes joining the European Union and eradicating the regional disparities within the country. Prime Minister Recep Tayyip Erdogan, himself a representative of the southeastern city of Siirt made it clear that improving the situation of the Kurds was a priority. Last year, Erdogan gave a historic speech in the main Kurdish city of Diyarbakir. When he proclaimed that “great states are those who learn from their mistakes,” he all but acknowledged that the decades-long policy of suppressing the Kurdish minority had been a grievous error. More impressive has been Erdogan's ability to realize his lofty ambitions. He launched legislative initiatives that a decade ago would have seemed impossible. Within its first year in power, the AKP government passed laws that allowed broadcasting in Kurdish and the opening of Kurdish language schools.

A number of factors created a favorable environment for such drastic changes in Turkey’s policy towards its Kurds. First, Erdogan’s AKP (Justice and Development Party) has an Islamist past. Islam has always been the one major unifying element among the Kurds and Turks, and the AKP’s self described “conservative democrat” ideology resonates with both ethnic groups. Second, progress towards EU membership is extremely important to Turkey and granting cultural and political rights to the Kurdish minority has been one of the main concerns raised by EU negotiators. Third, until recently, the government had been working in a climate of relative peace; the absence of PKK violence has made it easier for them to sell their reforms to the public. Finally, because of the diminished PKK threat and the pressure from the EU, the military’s influence in Turkish politics has diminished, allowing the government to discuss the Kurdish question without the opposition of the armed forces.

This period of calm ended with the renewal of violence this summer, which irritated many Turks and Kurds alike. In June 2004, the PKK announced an end to its five-year “unilateral ceasefire,” but the organization remained mostly inactive until July of this year, when it carried out deadly suicide attacks in two Western resort towns. The renewal of violence following the government’s reforms was a significant blow to Erdogan’s reformist approach, giving credibility to the nationalist pundits who insist that “Kurds will never be satisfied.”

In fact, the return of the PKK violence shows that the PKK problem and the issue of Kurdish rights are entirely separate issues. The PKK never enjoyed widespread support among the Kurdish population. The group of Kurdish intellectuals that met with the Prime Minister urged the PKK to denounce violent methods altogether and pointed to the efforts of the government in solving the Kurdish issue. The PKK did more than just ignore this advice; the organization assassinated two Kurdish intellectuals who had publicly endorsed the newly forming Demokratik Toplum Hareketi (Democratic Society Movement), an initiative on its way to becoming a political party with the aim of seeking a peaceful resolution of the Kurdish conflict.

Western observers with limited knowledge of the Kurdish issue often see the PKK as fighters for Kurdish freedom and equate their struggle with that of the Kurds in Iraq. The assumption that the PKK’s recent resurgence is a reflection of renewed hopes for Kurdish autonomy or even independence in northern Iraq is ALSO misguided. The Kurdish resistance in the two countries communicated in the late 1970’s and early 1980’s, but never really colluded in ideology or action. The Iraqi Kurdish leadership even collaborated with the Turkish government in operations against the PKK in 1995. Barzani compares the PKK’s Ocalan to the Ugandan tyrant Idi Amin, and Jalal Talabani referred to him as “a dog looking for a piece of meat.” Cultural exchange between Kurds in the two countries is also limited. The situation in Iraq influenced the PKK’s recent campaign only in that the poor border control in northern Iraq following the war has allowed PKK militants to hide across the border. The US, despite its rhetoric of “clamping down on the PKK as part of the war on terror,” will not make this issue a priority until it can suppress the Sunni insurgency in Iraq.

A recent wave of violence in the city of Hakkari on the Iraqi border has contributed to the increased tensions in Turkey. The violence began with the bombing of a bookstore that was apparently owned by a PKK sympathizer. The attack appeared to be carried out by a secret unit of the gendarme forces, with the support of other state institutions including the police and intelligence service. The authorities promised a full investigation, but failed to appease the local population. In clashes with the police that lasted four days, five protesters were killed and many more were wounded. In a surprise visit to the town on November 21st, Erdogan delivered a reassuring speech to an indignant crowd, who frequently interrupted him with chantings against the city’s local officials. If the situation in Hakkari remains muddled, the process of pacifying the region will stagnate. On the other hand, if the government pursues a full investigation and succeeds in eliminating the underground network of crime and violence that most assume includes government officials, the peace process might actually end up on a stronger footing than it was before the troubles.

The Turkish government must also remain committed to economic and political reform and continue to stress that the issue of PKK violence and Kurdish rights are separable. The successful implementation of initiatives to compensate people who were forced to evacuate their villages during the fight against the PKK is a critical test to show that the government is serious about improving the living conditions in the region. Responsibility also lies with other Turkish political parties, which in their desire to grab the nationalist vote have blamed the AKP for unleashing violence. But recognition of the civic roots of the Turkish national identity, which includes showing respect to the culture of the sub-groups that form it, needs be endorsed universally. If opposition parties attempt to “outbid” each other by rallying the nationalist vote, the peace process will be badly hurt. A promising political reform that needs yet to be implemented is a change in the electoral law that will allow limited representation for parties that fail to pass the 10% threshold to enter parliament, which means that Kurdish parties (which normally fail to pass the threshold) will find a voice in the parliament.

The greatest opportunity, however, lies in the hands of Kurdish leaders. One key figure is the charismatic mayor of Diyarbakir, Osman Baydemir, who helped mitigate the tension in Hakkari last week. The DTH also includes four members of a previous Kurdish party whose attempt to take their oath of office in Parliament in Kurdish at the height of the war with the PKK in 1991 created a national furor; afterwards, the party was shut down and the four founding members were jailed. Following their release last year, the infamous quartet joined the DTH and announced their commitment to a peaceful campaign for Kurdish rights. If they succeed in carrying the DTH to Parliament without giving too many cards to the hands of Turkish nationalists, the PKK's support will fall even further. Only then can Turkey succeed in becoming a regional model for the peaceful treatment of minorities, creating an enviable environment of peace and prosperity for all countries in the region.

The experience of Kurds in Iraq and Turkey is in some ways just another example from the bloody pages of history to validate George Bernard Shaw’s observation that “peace is not only better than war but infinitely more arduous.” Nevertheless, both the Iraqi and Turkish Kurds have the opportunity to prove that lasting solutions in the region are possible. But only the Kurds’ active involvement can finally end the conflicts that brought them such terrible suffering.

Pazar, Eylül 11, 2005

Onlar ve Biz

Bindallispor ile Alyazmalispor’un macini izlediniz mi ana haber bultenlerinde?

Simdi adini hatirlayamadigim dogu veya guneydogudaki bir koyumuzde “salvarli ve yazmali kizlarimiz” futbol takimi kurmuslar mac yapiyorlar. Kameralar bir zorlukla kosmalarina ragmen heyecanla top pesinde kosturan genc kizlari, bir cevrede merakli gozlerle olan biteni izleyen (yine salvarli) teyzeleri, dusunceli amcalari cekiyor.

Bu haberin aynisini, ayni goruntuler ile gecen sene de izledigimden emindim, ama dayanamayip bu kez de izledim. Hemen ardinan cikan “buyuk polemik: tursu sirke ile mi yapilir limonla mi?” haberini izlerken benim aklim hala bir onceki haberde kalmisti.

Ayni haberin basketbol versiyonu bir kac gun sonra Savas Ay’in programinda yayinlandi. Bu kez araya bir de Mahsun Kirmizigul temasi serpistirilmisti. Once Savas Ay denen “gazeteci” gorunuyor ekranda ve “gozlerinize inanamiyacaksiniz, Mahsun’la basketbol oyanayan salvarli kizlar potanin perilerine tas cikardi” gibi sacmasalak bir on konusmadan sonra yine tahmin ettiginiz sacmasalak goruntuleri yayinliyor.

Iki “haber” de artik normallestirdigimiz, Dogulu insanimiza ve oradaki kosullara sanki yasananlar bir sakaymis gibi bakisimizin birer sembolu. Ulkedeki kulturel ve ekonomik ucurum onumuze eglendirici haber olarak sunuluyor, ve tepkimiz salvariyla ve lastik ayakkabilari ile kosturan kizlarimiza bakip gulumsemeyi gecmiyor.

Edward Said “Orientalism” isimli basypatinda genel somurgecilik felsefesi dahilinde Bati’nin Dogu’ya bakisini soyle karakterize eder:

“…[the Oriental] is depicted as something one judges (as in a court of law), something one studies and depicts (as in a curriculum), something one disciplines (as in a school or prison), something one illustrates (as in a zoological manual)”

“Dogulu, yargilanan (bir mahkemede oldugu gibi), incelenip tarif edilen (bir ogretim mufredatinda oldugu gibi), disipline edilen (bir okul veya hapishanede oldugu gibi), ve resmedilen (bir zooloji el kitabinda oldugu gibi) bir olgu olarak algilanilir”

Said’in bu gozlemlerini bugun Turkiyede yasadigimiz durumu aciklamak icin kullanamak belki de onun dahisinden biraz fazlaca yararlanmak olur. Ama Said’in bahsettigi “ust-alt kultur” iliskisinin, Bindallispor-Alyazmalispor macini haber olarak izleyen genis kitlelerin dusunce yapisini aciklamakta hic degilse bir referans noktasi oldugu kesin.

Bu dusunce yapisinin temellerini yikmamizin ne kadar surecegini kestiremiyorum. Ama bu bakis acisi surdugu surece, “Dogu’daki kizlarin futbol maci” haberleri ile “yine terror dehseti” haberlerini ardarda izlemeye devam edecegimiz konusunda garip bir his var icimde.

Çarşamba, Haziran 29, 2005

Valimiz ve medyamiz

Birkac gundur Hurriyet gazetesinin internet anasayfasini Izmir Valisi Yusuf Ziya Goksu ve Halis Toprak'in esinin Londra gezisi mesgul ediyor. Valinin yurt disina cikis yasagi olan bir isadami ile bu kadar yakin iliski icinde olmasi konusunu bir kenara birakip, medyamizin bu konuda takindigi tavri sorgulamak istiyorum.

Son uc gundur cikan haberleri okursaniz kullanilan dilin habercilikle uzaktan yakindan alakasi olmadigini gorurusunuz. Basindan sonuna butun makaleler surekli ayni tumceleri tekrar eden ("vali sorulara kizdi", "vali Bentley marka arabaya bindi", vs ) ve bize bilgi aktarmaktan cok yargilarini uzerimize empoze eden yazilar niteleginde.

Ornegin dunku "haber"e gore ".. Vali Göksu, ‘Londra tatili’nin basına yansımasına sinirlenerek, dönüş tarihi değiştirdi ve bugün dönme kararı aldı". Hurriyet muhabiri Vali'nin neden erken dondugunu nereden biliyor ki?

Olayin zirve noktasi ise gazetenin bugun mansete cikardigi "haber". Bu sefer de olaya merkezden el atan Fatih Altayli'nin kaleminden Vali ile ilgili verilmemis tum diger yargilari da ogrenmis oluyoruz. Tabi ki bir "kose yazari" (ki bu kavramin da buyuk oranda Turkiye'ye ait bir olusum oldugunu belirtelim) olarak Altayli istedigi konu hakkinda istedigi yorumu yapmakta ozgurdur. Ama bir gazete neden bir kose yazisini mansete tasir? Neden olayla ilgili gercekleri, taraflarin verdigi tepkileri bize aktarip, yargisini okuyucuya birakmaz?

Butun bunlarin arkasindan bir de bu gazetenin sahibinin de kolu her tarafi uzanan bir isadami oldugunu, hatta Turk medyasinin buyuk oranda bu isadaminin monopolisi tarafindan kontrol edildigini dusunurseniz, insanin aklina "nedir bu konuyla ilgili bu buyuk ilgi" sorusu geliyor. Tabi uzun vadede sorulmasi gereken baska sorular da var: Turk insani olarak ne zaman kabul edilebilir derecede tarafsiz bir haber kaynagimiz olacak? Medya sektorunde tekellesmeye karsi kanuni adimlar ne zaman atilacak? Medya gruplarinin baska is kollari ile mesgul olmasinin onune ne zaman gecilecek? Ve en onemlisi, hangi hukumet bu medya devlerini karsisina almak icin gerekli siyasi iradeyi gosterecek?

Perşembe, Haziran 23, 2005

Iran'daki secimler

Iran'daki secimler "olumlu" sinyallerin -ozellikle de Iran gibi her anlamda kaotik bir ulkede- her zaman olumlu sonuclar dogurmayacagini bir kez daha gosterdi.

Alinan ilk sonuclara gore reformcularin en guclu adayi olarak gosterilen Mustafa Moin besinci sirada kaldi. Rafsanjani ile Khamenei'in destekledigi su anki Tahran valisi Ahmadi-Nejad en cok oy toplayan iki aday olarak ikinci turda tekrar yarisacak.

Bu sonucu mollalarin nasil karsiladigini merak ediyorum. Iki adayli bir reformcu-dinci secimi, iki cephe arasindaki farklari cok daha fazla keskinlestirebilir. Hangi aday kazanirsa kazansin bu isten guc ve prestij kaybederek cikan da mollalar olacaktir. Diger taraftan Moin-Rafsanjani eslesmesi reformcu kanadi cok daha fazla yipratirdi. Kisacasi, duruma mollalarin gozuyle baktigimizda, Rafsanjani'nin Moin'a karsi kazanmasi Ahmadi-Nejad'a karsi kazanmasindan cok daha iyi olurdu.

Yine de gerginlikler ne kadar artarsa artsin, Iran'da yeni bir devrim olmasi cok uzak bir ihtimal. Burak'in daha once dedigi gibi Iran diger Arap ulkelerine gore biraz daha ozgurlukcu bir ulke. Bu durumun bir yan etkisi de reformcu kesimin risk almaya daha az tahammulu olmasi. Herseyin de ustunde bir gercek var ki o da "Iran gencligi" diye umitle bahsedilen grubun cogunlugunun, diger tum gelismekte olan ulkelerdeki genclik gibi depolitize olmus, ilgisiz, ilgili olsa da organize olmasinin onunde binbir turlu engeller olan bir topluluk olmasi. Tuketim toplumu heryerde oldugu gibi burada da gencligin ilgisini ulkenin gelecegi ve kisisel ozgurluklerle ilgili tartismalardan MTV kliplerine cekmis durumda. 'Buyuk Seytan'a ve Sah'a karsi ayaklanip Iran Devrimi'ni gerceklestiren Iran gencliginin yerini belki benzer laflar kullanan liderleri alkislayan, ama mevcut duzeni yikmak ya da korumak icin eline silah almayi en fazla hayal edebilecek gencler almis durumda. Bu toplumsal uyusukluk da, secim sonuclari ne olursa olsun, ABD icin kazanilmis en buyuk zaferlerden birisi zaten.

Pazartesi, Haziran 20, 2005

Bloglar, habercilik ve Siyasi Gundem

Farkettim ki bu blogu hicbir acilis mesaji, felsefe deklarasyonu yapmadan baslattik.

Oncellikle blog dunyasina yabanci olanlar icin bu olusumun kisa bir aciklamasini yapalim. Bugun ozellikle ABD'de onemleri gittikce artan bloglarin buyuk cogunlugu bir iki kisi tarafindan hazirlanan ve surekli guncellenen alternatif haber/haber yorum siteleri. Yani kendi web sitenizi olusturmaktan pek bir farki yok. ABD'de belli bloggerlar guvenirlik kazanip buyuk okuyucu kitleleri olusturdular ve hatta koklu haber kanallarina meydan okumaya, Amerikan toplumunun bu haber aglarina olan bagimliligini kirmaya basladilar. Oyle ki CNN bu olusumu oldukca ciddiye alarak, cesitli bloggerlarin sayfalarinda yer verdigi haberleri konu alan gunluk bir program yapmaya basladi.

Elbetteki hem ABD'de hem de diger ulkelerde halkin buyuk cogunlugunu hala haberlerini klasik yontemlerle elde ediyor. Cunku habercilik hala buyuk oranda bir "economy of scale" olarak goruluyor; yani haber aginin boyutu arttikca, verimliligin de o kadar arttigina inaniliyor. Bilgisayarinin basindan dunyayi takip eden bir bloggerin Irak'taki CNN muhabirinden daha kolay sekilde ve daha guvenilir bilgilere ulasmasini ummak biraz hayal olur. Fakat ozellikle Irak savasi sonrasi, ABD halki hem istihbarat servislerinin hem de yillardir guvendikleri haber aglarinin nasil buyuk yanilgilarla savasi desteklediklerini gorunce, habercilikte de yeni bir donemin onu acildi. Tabi ki bunda gittikce hizlanan ve ucuzlayan haberlesme teknolojisinin de buyuk payi var.

Siyasi Gundem ise klasik bloglarin bir uzantisi olan bir tartisma platformu seklinde tasarlandi. Buradaki yazarlar yanlizca degisik kaynaklardan aldiklari haberleri degil, kendi tecrube ve yorumlarini da okuyucu ile paylasmak icin bir aradalar. Internetin yayilmaya basladigi ilk donemlerde sivil toplum aktivistleri bu yeni haberlesme caginin insanlarin orgutlenmesine ve demokratik topluma yapacagi katkilari dusunerek cok heyecanlanmisti. Aradan gecen yillarda bu potansiyel bir turlu tatmin edici seviyelerde kullanilamadi. Blog platformlari bu potansiyeli gercege cevirecek onemli kanallardan birisi olacak gibi gorunuyor. Siyasi Gundem de bu gelisime katkida bulunmak amacini tasiyan insanlarin bir araya gelmesi ile olustu. Basarisini da zamanla hepberaber gorecegiz...

Siyasi Islam ve CHP

ABD'nin Iran politikasi konusundaki tutarsizliklari gun gibi ortada. Bunun sebeplerini dusunurken bir de sunu fark etmemiz lazim: ABD, soylemleri ile bu soylemlerin gerektirdiklerini yerine getirirse basina geleceklerin korkusu arasinda sikismis durumda. Bugun Arap dunyasinin bir cok ulkesinde katilimci demokrasi gelecek olsa, su anki -dis politikada- "ilimli" diktatorlerden cok daha sert, cok daha Islami duzene dayali rejimler ortaya cikacak. Bunu bilen bir suru Arap diktator "Ben ipleri salarsam basa teroristler gecer" retorigi ile de bu durumdan yillarca istifade etti zaten. Bu konuda kesinlikle okunmasi gereken bir makaleyi size onermek isterim:

Fareed Zakaria, "Islam, Democracy and Constitutional Liberalism", Political Science Quarterly , Vol. 119, No. 1, 2004.

Simdi Burak'a katilmadigim bir kac noktanin altini cizmek istiyorum: Birincisi "Iran'da reformcular yukselirken Turkiye'de Islamcilar basa geliyor" yorumunu kabul edemiyorum. Iran yillardir sosyal dengesizliklerle bogusan bir ulke; su andaki reformcu hareketin ne surdurulebilir olduguna ne de Iran icin mukemmel sonuclar doguracagina inanmiyorum. Turkiye'de ise dinin siyasete alet oldugu gunler ne mutlu ki buyuk olcude sona erdi. Turkiye'deki entellektuel kesimin buyuk cogunlugu yillardir buyuk bir yanlis icinde Islami hareketin ya baski ile, ya siyasi hezimet ile (CHP veya turevlerinin iktidara gelmesi gibi), ya da bir askeri darbe ile "son bulacagini" saniyordu. Fakat bunun yerine bugun ezici bir cogunlukla basa gecen (ve genel secimlerden bugune de popularitesini gunden gune arttiran) bir AKP ile karsi karsiyayiz. Peki AKP bunu nasil basardi? Dinle ilgili vaatlerde bulunarak mi? Hayir; aksine gecmiste surdurulen dini istismarin yanlisligini, ve Turkiye'nin geleceginin AB'de yattigini vurgulayarak.

"Biz artik degistik" retoriginin gecerliligini kesinlikle savunmuyorum. Fakat bu davranisi elestirirken altinda yatan bir gercegi de gozden kacirmayalim: AKP'nin "degisme"si, ve bu "degisim" sonuncunda %35lik bir oya ulasmasi, Turkiye'de rejimle bir turlu barisamamis buyuk bir azinligin da "degisme"sinin isaretidir. Bu insanlar yillardir istismar edildiklerinin, kendilerine verilen vaatlerin en iyi ihtimalle bos oldugunun farkina vardilar. Tabii ki daha derin bir sosyoljik analiz yapilabilir: genc nesilin etkisi, ordunun baskisi vs. de elbette bu anlamda etkili oldu. Fakat ne olursa olsun, ve AKP kesinilikle ideal bir iktidar (veya siyasi hareket) olmasa bile, toplumun "istismar edilmis islamci" ve "urkmus laik" gruplarini baristirma adina en olumlu siyasi gelisme olarak kendini kanitladi.

Sunun da farkina varalim: dini istismar iki sekilde yapilir: Ya Islamci bir hareket olarak dini somurerek oy toplamaya calisirsiniz, ya da kendinizi bu hareketin karsiti (ve hatta tek alternatifi) olarak gosterip, halki "urkuterek" oy toplamaya calisirsiniz. Siyasi Islam hareketinin en guclu oldugu donemlerde iki cesit somuru de sonunda kadar isletildi. Bugun ise Islamci somuru buyuk olcude azaldigi halde, CHP gibi irrasyonel, elitist, ve toptan anlamsiz bir partinin anlamsiz cikislari sayesinde korkunun somurusu devam etmekte. Bugun CHP muhalefetinin en agir topu "aman bize oy verin, AKP'nin gizli gundemi var, biraz daha oy toplayip sonra devleti seriata teslim edecekler" argumani ise, bu partinin derneklestirilmesi konusunu sakadan cikarip ciddi olarak tarismaliyiz bence.

Bu konu burada daha cok taritisilacak, o yuzden fazla uzatmadan bir kac fikrimi hizlica belirtmek istiyorum:

-Turbanin "yapay gundem" oldugu fikrine kesinlikle karsiyim.
-Turkiye'nin "Musluman laik ulke" olarak nitelenmesinde bir sorun goremiyorum. Buradaki "Musluman" nitemesi devlete yonelik degil, halkin cogunluna yonelik bir niteleme. Zaten bir devletin ayni anda hem "Musluman" hem de "laik" olmasi soz konusu olamaz.

-Burak ve bu konuda onun gibi dusunen "urkutulmus" kesimin mensuplarina dair beni en cok kizdiran nokta Islam ile Islamin siyasete alet edilmesi arasindaki cizgiyi sik sik kaybetmeleri. Belki Burak sadece ilginc bir istatistik olarak sundu bunu ama, Turkiye'de kac kisinin Cuma namazina gittigi hicbirseyin olcusu degildir. Biz yillardir o insanlarin Cuma'ya gitmesini engelleyip, onlari kafamizdaki "ideal modern Turk"e cevirmeye calistigimiz icin bu buyuk sorunlarla karsilastik zaten. Halbuki bu insanlarin buyuk cogunlugu zaten kafasinda (kafalari siyasal Islam'a tepki olarak gelen baskici "laiklik"le karistirilana kadar) Cuma'ya gitmek ile seriatla yonetilmemek arasindaki uyumu yaratmisti, veya yaratacak acikliga sahipti.

CHP omru dolmus hareketlerin hortlakciligini yapmaya devam ettikce, toplumun yaralarinin kapanmasi ne yazik ki daha da gecikecek.

Cumartesi, Haziran 18, 2005

Iran, ABD ve Turkiye uzerine

Iran'daki secimlerin sonuclari henuz belli olmadi, ancak secim sureci bazi olumlu sinyaller gonderdi.
Simdi, elimizdekileri sayalim. Birincisi, reform yanlisi kesimin nasil sesini yukseltmeye basladigi, keza iki guclu adaydan Rafsancani kadin haklarini savunan, sarigini gerekirse bir yana koymus bir eski cumhurbaskani. Mustafa Moin ise eski egitim bakani, ve de reformcularin en guclu adayi.
Ikincisi, Iran'daki secmenlerin secme sansı diger tum Arap ulkelerinden daha fazla, ve de secimler gayet sorunsuz ilerledi su ana kadar alinan haberlere gore.
Hal boyleyken akla bir iki soru geliyor. ABD, neden israrla Iran uzerine oynuyor kozlarini? Nukleer silahsa neden Kuzey Kore degil de Iran oncelikli hedef? Eger demokrasiyse, bu belki de en demokratik (isgal edilmis Irak haric) Arap ulkesine -keza secimlere katilim, secme sansinin fazlaligi, secme yasinin 15 olasi gibi- neden ilk dokunulma ihtiyaci duyuluyor da, Suudi Arabistan'a ses cikarilmiyor?
Ikincisi, Iran'da hizla Islami duzen muhalifleri seslerini yukseltirken, bizde Islami bir parti iktidara geliyor, ve de modernite karsiti uygulamalar getiriyor(Ickinin yasaklanmasi, kimi yerlerde giyim kusama karisilmasi, turban suni gundeminin surekli yaratilmasi gibi). ABD basininin Iran gibi ortamin musait oldugu bir ulke yerine Turkiye'yi israrla Musluman laik ulke modeli olarak nitelemesi de bence ilgi cekici.
Bir de son olarak ilgisiz bir istatistik, ama bence dikkat cekici. Turkiye'de Cuma namazina gidenlerin sayisi Iran'da gidenlerden daha fazla imis. (Steele, The Guardian yazarı) (Iran ile Turkiye'nin nufusu yakin sayılar.)

Cuma, Haziran 17, 2005

Savas ve kisisel ozgurlukler

ABD "savas kosullari" kavramini sonuna kadar somurmeye devam ediyor:

Turkiye'de nasil kisisel ozgurlukler "devletin bolunmez butunlugu" tehlikeye girdigi zaman son buluyorsa, Amerikan devleti de savas kosullarinin kendisine verdigi kestirmeleri sonuna kadar kullaniyor. Amerika tabii ki hicbir zaman insan haklarina saygi konusunda imrenerek izlememiz gereken bir yer olmadi, ama yine de dunyadaki en olgun demokrasilerden birinde insan haklarinin bu kadar agir sekilde ayaklar altina alinmasi, devletin konunun ustunu bu kadar kolay kapatabilmesi ve kamuoyundan (bu habere kadar) hicbir tepki gelmemesi dusundurucu...

Gecen sene New York'ta 'The Exonarted' adli bir tiyatro oyunu izlemistim. Olum cezasina carptirildiktan sonra sucsuzluklari kanitlanan ve hayatlari kurtulan 7 kisinin basindan gecenleri anlatan cok etkileyici bir oyundu. Oyun sonrasinda olum cezasinin kaldirilmasi icin calisan bir sivil toplum orgutunun gonullu avukatligini yapan bir avukat kisa bir konusma yapti ve seyircilerin sorularini cevapladi. Sinir bozucu (ve cok varlikli oldugu her halinden belli olan) bir kadin "Arada birkac kisi yanlis mahkum edilse de binlerce insan hakli(!) sekilde idam ediliyor; onlardan kurtulmak toplum icin iyi degil mi yani?" gibi bir soru sordu. Avukat once guldu, sonra da "O arada kaynayan kisilerden birinin kendiniz veya cocugunuz olabileceginizi hic dusundunuz mu?" diye cevap verdi. Kadin homurdanarak salonu terketti.

Ne yazik ki Amerikan halkinin cogunlugunu bu kadin gibi dusunen ve fikirlerini gucleri sayesinde sonuna kadar "temsil ettiren" insanlar olusturuyor. Bu yuzden ben Times'in haberinin de birseyi degistirecegini hic sanmiyorum.